ప్రజాస్వామ్యంలో ఓటు అనేది సాధారణ హక్కు మాత్రమే కాదు… అది ఐదేళ్ల భవిష్యత్తును నిర్ణయించే శక్తివంతమైన ఆయుధం. అయితే నేటి పరిస్థితుల్లో ఈ ఆయుధం నోట్ల కట్టల ముందు తలవంచడం ఆందోళనకరం. “ఓటుకు నోటు” అనే సంస్కృతి ఒక సామాన్య ఎన్నికల అక్రమం కాదు; అది ప్రజాస్వామ్యాన్ని లోపలినుంచి కుళ్ళగొట్టే ప్రమాదకర వ్యాధిగా మారింది. ఓటు అమ్ముకోవడం అంటే కేవలం ఒక వ్యక్తి నిర్ణయం కాదు… అది సమాజం మొత్తం అభివృద్ధికి తూట్లు పొడవడమే.
ఎన్నికల సమయంలో అభ్యర్థులు కోట్ల రూపాయలు ఖర్చు చేస్తుండటం యాదృచ్ఛికం కాదు. అది ప్రజాసేవ కోసం కాదు, భవిష్యత్ లాభాల కోసం చేసే పెట్టుబడి. ఓటర్లకు నగదు, మద్యం, బహుమతులు పంచడం ద్వారా గెలిచిన నాయకుడు… గెలిచిన తర్వాత ప్రజల సేవకుడిగా కాకుండా ‘వ్యాపారి’గా మారడం సహజం. తన ఖర్చును వడ్డీతో సహా తిరిగి వసూలు చేసుకోవడం అతని ప్రధాన లక్ష్యంగా మారుతుంది. ఈ పెట్టుబడి-లాభం రాజకీయాల ఫలితమే నాసిరకం రోడ్లు, అక్రమ నిర్మాణాలు, నిధుల మళ్లింపు, కాంట్రాక్ట్ అవినీతి.
ఒక వర్షానికే చెదిరిపోయే రోడ్లు, ఎప్పుడూ పొంగిపొర్లే డ్రైనేజీలు, కాగితాలకే పరిమితమయ్యే పారిశుధ్య చర్యలు—all ఇవి యాదృచ్ఛికం కావు. ఇవన్నీ ఎన్నికల సమయంలో పంచిన నోట్ల అసలు ఖరీదు. ప్రజా సంక్షేమానికి రావాల్సిన నిధులు పక్కదారి పట్టి, కమీషన్ల రూపంలో రాజకీయ నాయకుల జేబుల్లోకి చేరుతున్నాయి. అక్రమ నిర్మాణాలకు పచ్చజెండా ఊపడం, ల్యాండ్ మాఫియా, వాటర్ మాఫియా, సాండ్ మాఫియాలకు అండగా నిలవడం—all ఇవి అదే చక్రంలో భాగాలు.
ఇక ఈ వ్యవస్థలో మరో కీలక అంశం—నైతిక హక్కు కోల్పోయిన ఓటరు. ఎన్నికల సమయంలో డబ్బు తీసుకున్న క్షణం నుంచి ఓటరు తన ఆత్మగౌరవాన్ని తాకట్టు పెట్టినట్టే. రేపు తన కాలనీలో సమస్యలు వచ్చినప్పుడు, నాయకుడిని నిలదీసే నైతిక ధైర్యం తగ్గిపోతుంది. “నేను నీకు డబ్బు ఇచ్చాను, నువ్వు ఓటు వేసావు” అనే మౌన ఒప్పందం అక్కడే ముగుస్తుంది. ఈ పరిస్థితి ప్రజాస్వామ్యంలో అత్యంత ప్రమాదకరం. ఎందుకంటే ప్రశ్నించే గొంతుక లేకపోతే… అవినీతి అడ్డుకట్టలు లేకుండా విస్తరిస్తుంది.
ఈ దుస్థితికి పూర్తిగా నాయకులనే బాధ్యులని చెప్పడం కూడా సరైంది కాదు. ప్రజల వైపు నుంచి కూడా తప్పు సమానంగా ఉంది. “వాళ్లు ఎలాగో దోచుకుంటారు, కనీసం మనం తీసుకుందాం” అనే ఆలోచన ఓటర్లలో బలపడింది. కొన్ని చోట్ల ఓటర్లు స్వయంగా రేట్లు నిర్ణయించి డిమాండ్ చేయడం ప్రజాస్వామ్యాన్ని అంగడి సరుకుగా మార్చేసింది. ఈ ‘అమ్మేవాడు–కొనేవాడు’ సంస్కృతి కలిసి ఒక ప్రమాదకర చక్రంగా మారింది.
నాయకులు డబ్బు ఇవ్వకపోతే ఓటు రాదనే భయం… ప్రజలు తీసుకోకపోతే వాడు దాచుకుంటాడనే భావన—ఈ రెండు అపోహల మధ్యే అసలు అభివృద్ధి బలి అవుతోంది. ఈ విషవలయాన్ని చెరిపేయడానికి మొదటి అడుగు ప్రజల నుంచే రావాలి. “నా ఓటు అమ్మకానికి లేదు” అనే భావన సామాన్య ఓటరులో ఏర్పడాలి. అదే నిజమైన మార్పుకు ఆది.
ఎన్నికల సంస్కరణలు కూడా కీలకం. అభ్యర్థుల ఖర్చులపై కఠిన నిఘా, డబ్బు పంచినట్లు రుజువైతే కఠిన చర్యలు, ఎన్నికల నుంచి బహిష్కరణ వంటి చర్యలు అవసరం. అదే సమయంలో అభ్యర్థుల ఆదాయాలు, ఆస్తులు, ఖర్చులు ప్రజల ముందు పారదర్శకంగా ఉంచే వ్యవస్థ బలపడాలి. గెలిచిన తర్వాత కూడా ప్రజలు నాయకుడి పనితీరును ‘సోషల్ ఆడిట్’ చేయడం ద్వారా పర్యవేక్షించాలి.
మీడియా పాత్ర కూడా ఇక్కడ కీలకం. అవినీతి వ్యవస్థలను వెలికితీస్తూ, ప్రజల్లో చైతన్యం కల్పించడం జర్నలిజం యొక్క బాధ్యత. ఓటు విలువను గుర్తుచేస్తూ, తక్షణ లాభాల వెనుక ఉన్న దీర్ఘకాల నష్టాన్ని ప్రజలకు అర్థమయ్యేలా చెప్పడం అవసరం.
చివరగా ఒక సత్యం—ఓటుకు తీసుకునే రూ.2000, రూ.5000 మీ జీవితాన్ని మార్చదు. కానీ అదే ఓటు మీ పిల్లల భవిష్యత్తును, మీ ఆరోగ్యాన్ని, మీ ప్రాంత అభివృద్ధిని నిర్ణయిస్తుంది. కాబట్టి ఓటు అమ్ముకోవడం అంటే కేవలం డబ్బు తీసుకోవడం కాదు… ఐదేళ్ల అవకాశాన్ని కోల్పోవడం.
ప్రజాస్వామ్యం బలపడాలంటే నాయకులు మారాలి అంటాం. కానీ నిజమైన మార్పు ఓటరులోనే మొదలవ్వాలి. “నేను ఓటు అమ్ముకోలేదు… అందుకే నిన్ను ప్రశ్నిస్తున్నాను” అని గర్వంగా చెప్పగలిగిన రోజు వచ్చినప్పుడే అభివృద్ధి సాకారం అవుతుంది.
ఓటు ఒక నోటుకాదు… అది భవిష్యత్తు.
దాన్ని అమ్ముకుంటామా… లేక సంరక్షించుకుంటామా అనేది మన చేతుల్లోనే ఉంది.
